At Sırtında Tarih: Brezilya'dan Bir Bakış

Hayvanât Konuşma Dizisi'nin ikincisi 20 Ekim Pazar günü İstanbul Bilgi Üniversitesi Santral Kampüs'te gerçekleşti. Konuşmacı Dr. Miriam Adelman, “History On Horseback: A View From Brazil” adlı İngilizce konuşmasında insan-hayvan ilişkilerini, atlar ve at biniciliği sporları odağında, ekonomik, sosyolojik ve politik boyutlarıyla ele aldı. Federal University of Paraná’da öğretim görevlisi olan Adelman, Meksika’da sosyoloji eğitimini bitirdikten sonra gittiği Brezilya’da toplumsal cinsiyet üzerine çalışmalarını sürdürürken ülkedeki at biniciliği kültürü ve sporuyla ilgilenmeye başladı. “Animal Turn” olarak bilinen hayvan dönemecine at biniciliği kültürünün toplumsal cinsiyet çatışmalarıyla kesiştiği yerden yola çıkarak Adelman, hâlâ Brezilya’nın toplumsal ve ekonomik kültüründe at biniciliğinin ve at kültürünün yeri üzerine olan çalışmalarını sürdürüyor.

Adelman konuşmasına türlerarası karmaşık ilişkiler ağından söz ederek başladı. Farklı türlerin toplumsal süreçlerde bir arada oynadıkları rolün önemini vurgulayan Adelman, özellikle Amerika kıtasının sömürgeleştirilmesinde farklı hayvan türlerinin oynadığı rolün tarihsel önemine dikkat çekti. Bu tarihsel süreçlerin özellikle atlarla geliştirdiği iç içe geçmiş ilişkilere ve at kültürünün kıtanın tarihindeki önemine değindi.

Konuşmasını hayvan dönemecinin bir sosyolog ve hayvan araştırmacısı olarak kendi çalışmalarındaki yerine değinerek sürdüren Adelman, evcilleştirmenin ciddi ve acil bir konu olarak çağımızın toplumsal krizleriyle olan ilişkisi açısından düşünülmesinin önemini vurguladı. Bu sürecin devamı olarak kendisinin ve meslektaşlarının Brezilya’nın at ekonomisini haritalamaya yönelik çalışmalarından bahseden konuşmacı, Brezilya’daki popüler at kültürünün ve beraberinde getirdiği cinsiyet ilişkilerinin de izini sürmeye çalıştığından söz etti. Bu açıdan Brezilya’daki at ve at biniciliği kültürünü makro seviye, meso seviye ve mikro seviye olarak üç katmanda inceleyen konuşmacı makro seviyede sınıf, ırk, toplumsal cinsiyet ve ekonomiye yoğunlaşırken, meso seviyede bu ilişkiler ağında toplumsal kurumların rolüne, mikro seviyede ise insanlar ve atlar arasında inşa edilen yerel toplumsal ilişkilere değindi.

Konuşmasını Brezilya’nın sömürge geçmişindeki türler arası dolaşıklıktan söz ederek sürdüren konuşmacı, sömürgeleştirilme sürecine özellikle atların ve sığırların merkezi failler olarak dahil olduğundan bahsederek insan dışı hayvanların da “sömürgeleştirmenin, fetihin ve işgalin araçları” olarak kurucu rol oynadıklarına değindi. Sömürge tarihinde insan-hayvan ilişkilerinin girift yapısını göz önünde bulunduran her düşüncenin Brezilya’nın sömürgeleştirilmesinin at sırtında gerçekleştiği gerçeğini hesaba katarak dekolonizasyon üzerine geliştirilen söylemlerde insan-hayvan çalışmalarına yer vermesi gerektiğini vurguladı.

Devamında, atların geniş kitlelerin gündelik hayatlarının nasıl parçası haline geldiğine dair konuşan Adelman, Brezilya’da özellikle kırsal kesimde insanların gelişen kültürel, toplumsal ve sosyal dinamikler üzerinden hem geçmişte hem günümüzde hayatlarını nasıl atlarla iç içe kurduğunu ve gerek sığır çiftliklerinde, gerek yük hayvanları, gerekse spor ve eğlence alanlarında, gerekse toplumsal ve politik semboller olarak taşıdıkları önemi vurguladı.

Konuşmasının son bölümünde Brezilya’daki at biniciliği kültüründe kadınların artan görünürlüğünden bahseden Adelman bu artan görünürlüğün ve daha genel olarak at biniciliği mirasının hem toplumsal üretim ilişkilerini hem de cinsiyet rollerinin görünürlüğünü nasıl etkilediğinden ve dönüştürdüğünden söz etti. Kadınların toplu şekillerde at bindiği sürüşlerin giderek artan yaygınlığından bahseden ve bu gezilerden fotoğrafları dinleyicilerle paylaşan Adelman at biniciliği ile feminist mücadele arasındaki kesişim noktalarına değindi. Toplumsal cinsiyet ilişkilerinin yanı sıra geleneksel/ulusal kültürün mirasında da atların rolüne değinen konuşmacı Brezilya’nın geleneksel “Gaucho” tiplemesiyle ABD merkezli “Kovboy” tiplemesi arasındaki çekişmeye değinerek Brezilya’da giderek yaygınlık kazanan at kültürü merkezli “Gaucho Gelenekselci Hareket” üzerine konuştu.

Konuşmasını atlar ve insanlar arasındaki ilişkilerin toplumsal cinsiyet, ekonomik ilişkiler ve siyasi semboller üzerindeki karmaşık ve önemli rolünü tekrar vurgulayarak sonlandıran Miriam Adelman, Brezilya’da kurdukları Centaures International Network’te uluslararası alanda atlar ve at biniciliği kültürü üzerine yürüttükleri çalışmaları dinleyicilerle paylaştı.